نوع مقاله : مقاله پژوهشی
چکیده
این پژوهش باهدف ارزیابی کیفیت تحقق عدالت آموزشی در کتابدرسی علوم اجتماعی پایه ششم ابتدایی، با روش تحلیل محتوای کیفی انجام شد. چارچوب نظری مطالعه، بر ابعاد دسترسی برابر، مشارکت معنادار، تنوع فرهنگی و عدم تبعیض (برگرفته از اصول آموزش فراگیر یونسکو، ۲۰۲۱ و نظریههای عدالت آموزشی) استوار بود. جامعه پژوهش، کلیه محتوای کتاب (متون، تصاویر و فعالیتها) بود و واحد تحلیل، هر عنصر آموزشی مجزا (پاراگراف، تصویر با عنوان، دستورالعمل یک فعالیت) در نظر گرفته شد. فرایند تحلیل با کدگذاری سیستماتیک (باز، محوری و انتخابی) و با رویکردی استقرایی انجام گرفت. یافتهها نشان داد از ۱۰۶ مؤلفه تحلیلشده، ۹۴ مؤلفه (۸۸٫۶۸٪) عادلانه و ۱۲ مؤلفه (۱۱٫۳۲٪) حاوی ناعدالتی بودند. تحلیل پراکندگی آشکار ساخت که بیش از دو سوم ناعدالتیها (۶۶٫۷٪) در فعالیتهای عملی سه فصلِ «پوشاک»، «دریاها» و «سفر» متمرکز بوده و عمدتاً ناشی از وابستگی به منابع مادی یا موقعیت جغرافیایی خاص هستند. مفاهیم محوری در قالب ۶ مقوله برابری محور (مانند دوستی بهعنوان بستر مشارکت عادلانه) و ۴ مقوله ناعدالتی (دسترسی نابرابر به منابع، توانایی خرید، دسترسی به مکانها، امکان سفر) دستهبندی شدند. باوجود کمشمار بودن ناعدالتیها، تمرکز آنها در فعالیتهای عملی و تأثیر بالقوه آنها بر ایجاد حس محرومیت در دانشآموزان مناطق محروم، ضرورت بازنگری هدفمند را نشان میدهد. این بازنگری با تمرکز بر جایگزینی فعالیتهای وابسته به منابع، تنوعبخشی به تصاویر و تعمیم مثالها قابلتحقق است.
موضوعات
)