https://trj.uok.ac.ir/ تدریس پژوهی fa daily 1 Tue, 05 May 2026 00:00:00 +0330 Tue, 05 May 2026 00:00:00 +0330 https://trj.uok.ac.ir/article_64462.html شایستگی ارائه‌ی شفاهی معلمان نقشی اساسی در شکل‌دهی به تعاملات کلاسی و کیفیت یادگیری ایفا می‌کند. هدف این مطالعه شناسایی و مفهوم‌پردازی مؤلفه‌های کلیدی شایستگی ارائه‌ی شفاهی معلمان و تدوین شبکه مفهومی یکپارچه برای هدایت فرایندهای ارزیابی و توسعه‌ی حرفه‌ای در تربیت معلم بود. در این پژوهش فراترکیب، 60 مطالعه‌ی داوری‌شده منتشرشده در بازه‌ی زمانی ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۵ از پایگاه‌های بین‌المللی معتبر بازیابی گردید. مطالعات با استفاده از تحلیل مضمون ترکیب شدند تا مفاهیم تکرارشونده، الگوها و خلأهای پژوهشی شناسایی شوند. نتایج نشان داد با وجود اهمیت این شایستگی، پژوهش‌ها و ابزارهای ارزیابی موجود عمدتاً بر رفتارهای قابل مشاهده در سطح ظاهری تمرکز دارند، در حالی که مؤلفه‌های عاطفی، تعاملی و مدیریتی کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. یافته‌ها به استخراج ۳۲ مؤلفه در قالب هشت حوزه‌ی کلان، مهارت‌های کلامی، صوتی، حرکتی و بدنی، بیان چهره و نگاه، ساختار و کیفیت محتوا، مدیریت ارائه، ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری و تعامل با مخاطب منجر شد. بر این اساس، یک شبکه مفهومی چندبعدی پیشنهاد شد که مبنایی برای توسعه‌ی ابزارهای ارزیابی جامع‌تر و اعتبارسنجی تجربی آینده در بافت‌های آموزشی اصیل و فناورانه فراهم می‌سازد. https://trj.uok.ac.ir/article_64486.html نوای گفتار مجموعه ای از ویژگی های گفتار است که از توالی خطی صرف قطعات قابل درک نیست. ویژگی های نوای گفتار نقش مهمی در عملکرد مترجمین شفاهی در هنگام ترجمه دارند.مطالعه حاضر با هدف بررسی تعامل جنسیت در آموزش نوای گفتار برای بهبود کیفیت ترجمه در فراگیران کارشناسی ترجمه شفاهی انجام شد. سی دانشجوی کارشناسی ترجمه شفاهی به صورت تصادفی برای این مطالعه انتخاب شدند و سپس با نمونه گیری تصادفی به دو گروه (به عنوان مثال:، گروه کنترل و گروه آزمایش) تقسیم شدند. به گروه کنترل راهبردهای ترجمه شفاهی با تمرین های عملی آموزش داده شد. گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل در مورد مسائل تمرینی آموزش کمتری دریافت کردند و در عوض هر جلسه 20 دقیقه آموزش نوای گفتار انگلیسی را دریافت کردند در پایان برنامه آموزشی از دانشجویان پس آزمون ترجمه شفاهی گرفته شد. سه متخصص حرفه ای در این حوزه عملکرد دانشجویان را ارزیابی کردند. تفاوت معنی داری بین دو جنسیت در عملکرد ترجمه شفاهی وجود نداشت. یافته‌های این مطالعه در آموزش مترجمان شفاهی آینده به‌کار گرفته می‌شوند تا هیچ گونه ترجیح در انتخاب جنسیت‌های مختلف در حوزه ترجمه شفاهی وجود نداشته باشد. نتایج دارای پیامدهای آموزشی برای برنامه درسی آموزش مترجم در انتخاب مناسب مواد آموزشی در آموزش نوای گفتار برای افزایش درک و مهارت های کلامی مترجمان است. https://trj.uok.ac.ir/article_64513.html تدریس غزلیات حافظ غالباً به‌گونه‌ای است که شناختی جامع از هنر وی به دانشجویان انتقال داده نمی‌شود. آموزش معنی مفردات یا اصطلاحات، تلمیحات و ارزش‌های بدیعی یا استعاره و تشبیه، کنایه‌ و معنای اشعار حافظ در شرح‌های متعدد تکرار شده است و باتوجه‌به رواج گستردۀ چاپ و نشر، امکان مراجعۀ دانشجویان به این شرح‌ها آسان است. این روش موجب‌ شده دانشجویان ادبیات فارسی صرفاً به درکی از تک‌بیت‌ها بپردازند. محققان نیز براساس تک‌بیت‌ها درموردِ شاعر و اندیشه‌های او اظهارِنظر می‌کنند. اما آنچه در تدریس غزلیات حافظ از جانب متولی این درس ضروری است: ارائه درکی کلی از متن غزل‌ها، سبب و انگیزۀ شاعر از نحوۀ خاص سخنگویی و کارکردهای اصلی وجود ایهام یا طنز به‌عنوانِ خصیصۀ اصلی سبک حافظ است. تدریس غزلیات حافظ در زمانۀ ما، براساس شرح‌های دیوان یا گزیده‌هایی است که از این نوع شرح‌ها فراهم شده است. در این مقاله، با روش توصیفی تحلیلی برای تبیین ضرورت بازنگری در شیوۀ تدریس حافظ، غزلیاتی را برگزیده‌ایم که در آنها از سفر به‌صورتِ روایی سخن رفته باشد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد تدریس غزلیات حافظ باید به‌گونه‌ای باشد که خواننده از قرائت بیت‌ها به‌صورتِ مستقل و برکنده از طرح غزل پرهیز کند. غزلیاتی که حافظ روایت سفر را در آنها به‌صورتِ یک واقعه و حکایت مطرح کرده است، بیانگر آن است که شعر وی یک کلیّت منسجم دارد. روایت سفر، یک طرح و شیوه برای بیان اندیشه یا دیدگاه انتقادی است نه اینکه بیان تجربۀ سفر شاعر و جنبۀ تاریخ زندگانی یا بیان خاطرات وی باشد. https://trj.uok.ac.ir/article_64521.html هدف: هدف اصلی این پژوهش، ارائه الگوی الزامات توسعه مهارت‌های آموزشی نو معلمان در شهر ارومیه بود. روش: پژوهش از نظر هدف، توسعه‌ای - کاربردی و با توجه به ماهیت موضوع و اهداف پژوهش، کیفی از نوع پدیدارشناسی تفسیری بود. میدان پژوهش این تحقیق کلیه اساتید دانشگاه فرهنگیان در استان آذربایجان غربی در سال تحصیلی 1404-1403 بودند. از روش نمونه گیری هدفمند از نوع نظری استفاده شد. ابزار گرد آوری داده‌ها مصاحبه‌های نیمه ساختار یافته بود که با 10 نفر انجام شد. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون سه مرحله‌ای مضامین پایه، مضامین سازمان‌دهنده و مضامین فراگیر و با استفاده از نرم افزار MAXQDA18 تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که مولفه‌های الزامات توسعه مهارت‌های آموزشی نو معلمان در شهر ارومیه دارای سه مضمون فراگیر شامل پایه‌های آموزشی درخشان، فضای رشد حرفه‌ای و شخصیت معلم آینده نگر است. موانع توسعه مهارت‌های آموزشی نو معلمان در شهر ارومیه دارای سه مضمون فراگیر شامل موانع نظام‌مند و نهادی، موانع فرهنگی و نگرشی در نظام آموزشی و موانع درونی و فردی در معلمان است. در نهایت راهکارهای مرتبط با الزامات توسعه مهارت‌های آموزشی نو معلمان در شهر ارومیه دارای سه مضمون فراگیر شامل کارگاه‌های آینده‌ساز، شبکه‌های هوش جمعی و انرژی‌های درونی توانمندساز است. https://trj.uok.ac.ir/article_64522.html این پژوهش با هدف واکاوی پیامدهای ثبات قدم در فرآیند تدوین رساله از منظر تجارب زیسته دانشجویان دکتری دانشگاه شیراز انجام شد. رویکرد پژوهش کیفی و روش مورد استفاده، پدیدارشناسی توصیفی هوسرلی بود. مشارکت‌کنندگان در این پژوهش، ۱۲ نفر از دانشجویان دکتری دانشگاه شیراز در سه گروه تحصیلی علوم انسانی، فنی و مهندسی، و علوم پایه مشارکت داشتند . این دانشجویان با گذراندن دروس نظری، در مرحله تدوین رساله قرار داشتند. روش گردآوری داده‌های این پژوهش، مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته بود. برای سنجش اعتبار اوّلیۀ داده‌ها از معیار‌های قابل قبول بودن، قابل اعتبار بودن و قابلیت اعتماد بودن داده‌های کیفی استفاده شد. پس از کدگذاری داده‌ها از روش تحلیل مضمون برای تشکیل شبکه مضامین تجربه دانشجویان دکتری در ارتباط با پیامد های ثبات قدم در فرایند تدوین رساله استفاده شد. تحلیل داده‌های پژوهش در گام اول منجر به کشف مضامین پایه به عنوان پیامدهای ثبات قدم دانشجویان دکتری در فرآیند تدوین رساله شد. در گام بعد، این مضامین در چهار مضمون سازمان‌دهنده اصلی:1- موفقیت تحصیلی 2- رشد و بهبود فردی و حرفه‌ای3-بهزیستی روان‌شناختی4- پیامد های رفتاری مثبت طبقه‌بندی شدند. در نهایت چارچوب جامع این تجارب در قالب شبکه مضامین پیامدهای ثبات قدم ترسیم شد. . نتیجه گیری پژوهش نشان می دهد ثبات قدم به عنوان یک فرآیند تحول‌ساز، نه تنها دستیابی به اهداف آکادمیک را ممکن می‌سازد، بلکه با تقویت قابلیت‌های فردی و حرفه‌ای و همچنین ارتقای بهزیستی روانشناختی، زمینه‌ساز تربیت پژوهشگران مستقل و اثرگذار می‌شود. واژگان کلیدی: ثبات قدم،دانشجویان دکتری، تدوین رساله، پدیدارشناسی، پیامدها https://trj.uok.ac.ir/article_64536.html هدف این پژوهش، بررسی اثر منتورینگ بر ادراک و عملکرد کلاسی معلمان ایرانی آموزش زبان انگلیسی در زمینه خودمختاری زبان‌آموزان می باشد. خودمختاری زبان‌آموز به معنای توانایی کنترل و مدیریت یادگیری توسط خود زبان‌آموز تعریف می‌شود، اما بسیاری از معلمان زبان با چالش‌های جدی در اجرای رویکردهای حمایت‌کننده از خودمختاری روبه‌رو هستند؛ بنابراین ، منتورینگ به‌عنوان گزینه‌ای امیدوارکننده‌تر برای ایجاد تغییرات پایدار در روش‌های تدریس مطرح می شود. در این پژوهش آمیخته، 40 معلم ایرانی زبان انگلیسی بر اساس معیار های حرفه ای مشخص و با استفاده از مشاهدات نظام مند کلاسی توسط سرمعلمان و ناظران کیفی موسسه شناسایی و انتخاب شدند و سپس در دو گروه 20 نفریِ آزمایش (دریافت‌کننده منتورینگ) و کنترل (فاقد منتورینگ) قرار گرفتند. بخش کمی مطالعه مبتنی بر طرح شبه‌آزمایشی پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه کنترل بود و داده‌های کمی با استفاده از آزمون t زوجی و آزمون t مستقل تحلیل شد.. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه خودمختاری زبان‌آموز، چک‌لیست‌های مشاهده، و مصاحبه‌ نیمه‌ساختاریافته بود. گروه آزمایشی در چهار جلسه منتورینگ شرکت کردند . نتایج نشان داد که منتورینگ تغییرات مثبتی را در ادراک و عملکرد کلاسی معلمان در راستای حمایت از خودمختاری زبان‌آموزان ایجاد کرده است. همچنین، یافته‌های کیفی از پیشرفت چشمگیر در خودارزیابی معلمان، تمرکز بیشتر بر مشارکت فعال زبان‌آموزان، و توجه افزون‌تر به یادگیری خودمختار حکایت داشت. بر اساس نتایج، منتورینگ به‌عنوان یک راهبرد مؤثر برای توسعه حرفه‌ای معلمان زبان انگلیسی پیشنهادمی‌شود و می‌تواند نقشی کلیدی در پرورش زبان‌آموزان خودمختار ایفا کند. https://trj.uok.ac.ir/article_64589.html ساحت زیباشناختی و هنری به‌عنوان یکی از ابعاد مهم سند تحوّل بنیادین آموزش و پرورش، بر رشد قوّه خیّال، پرورش عواطف و تقویت تجربه‌های زیبایی‌شناختی دانش‌آموزان تأکید دارد. کتاب فارسی پایه دهم با دارا بودن متون ادبی متنوع، تصاویر، کارگاه‌های متن‌پژوهی و پرسش‌های تحلیلی، ظرفیت‌های بالفعل و محدودی در بازنمایی این ساحت دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل حدود، قلمرو و رویکردهای زیباشناختی و هنری در این کتاب، به روش تحلیل محتوای کیفی-اسنادی و با تمرکز بر متن، تصاویر و پرسش‌ها انجام شد. یافته‌ها نشان داد مؤلفه‌هایی مانند پرورش قوّه خیّال و تقویت احساسات زیباشناختی با بیشترین بسامد بازنمایی شدند، در حالی که توان خلق آثار هنری و قدردانی از آثار کمتر مورد توجه قرار گرفتند. همچنین، رویکرد اصلی، یعنی رویکرد موضوع‌محور با تأکید بر تحلیل زیبایی‌شناسانه غالب بود و رویکرد مکمل مبتنی بر تجربه زیسته، دریافت معنا و خلق آثار کمتر بازتاب یافت. این نتایج نشان داد تعادل میان مؤلفه‌های شناختی، عاطفی و عملی ساحت زیباشناختی کافی نیست و بازنگری در محتوای کتاب برای ایجاد تعادل میان رویکردهای موضوع‌محور و تجربه‌محور می‌تواند زمینه تحقق کامل‌تر اهداف سند تحوّل بنیادین را فراهم آورد. https://trj.uok.ac.ir/article_64520.html چالش اصلی در تدریس و یادگیری استدلال و اثبات هندسی در برنامه درسی دوره اول متوسطه، گذار از هندسه عملی به هندسه نظری است. در برنامه درسی ایران، دانش‌آموزان در پایه‌های هشتم و نهم برای نخستین بار در مبحث هم‌نهشتی مثلث‌ها، با تولید اثبات‌های ‏استنتاجی مواجهه می‌شوند. هدف این مطالعه، واکاوی چالش‌هایی بود که دانش‌آموزان در رویارویی با استنتاج و تجرید تجربه می‌کنند تا بتوان راهکارهای ‏اثربخشی برای تسهیل گذر از اثبات‌های شهودی به اثبات‌های استنتاجی تبیین نمود. بدین منظور نویسنده اول به‌ کمک سه‌معلم دیگر، در چارچوب یک طرح ‏تدریس‌پژوهی، درس‌هایی برای تدریس اثبات هم‌نهشتی مثلث‌ها در پایه هشتم طراحی و در سه‌کلاس اجرا کرد. این درس‌ها با داستانی درمورد هم‌نهشتی مثلث‌ها ‏شروع شدند که از‌آن‌ها به‌عنوان یک داربست در فرایند یادگیری استفاده شد. داده‌ها از ضبط تصویری و شنیداری کلاس درس جمع‌آوری و سپس به‌صورت متنی ‏پیاده‌سازی شدند. با تحلیلِ اثبات‌های دانش‌آموزان در کلاس درس و گفت‌وگوهای شکل‌گرفته پیرامون آنها، ‏دشواری‌های دانش‌آموزان در ساخت و تولید اثبات ‏هم‌نهشتی مثلث‌ها شناسایی شدند. موانع مربوط به‌ایجاد این چالش‌ها با توجه به ماهیت و نقش‌شان در فرایند ساخت اثبات، در سه‌دسته «بازنمایی‌های ‏نمادین»، ‏‏«شناسایی فرض‌های اثبات» و «انتخاب و استفاده از حالت هم‌نهشتی مثلث‌ها» قرارگرفتند. ‏همچنین نتایج نشان داد چالش‌های دانش‌آموزان در شناسایی فرض‌های ‏اثبات به‌نسبت چالش‌های آنها در چگونگی استفاده از حالت‌های هم‌نهشتی مثلث‌ها، متنوع‌تر و پیچیده‌تر است.‏ به‌کمک یافته‌های این مطالعه می‌توان یک مسیر ‏یادگیری متناسب با رشد شناختی دانش‌آموزان طراحی کرد تا دانش و مهارت مورد نیاز دانش‌آموزان برای ساخت اثبات هندسی ارتقا دهد.‏ https://trj.uok.ac.ir/article_64581.html نارساخوانی به‌عنوان شایع‌ترین نوع ناتوانی یادگیری، با مشکلات پایدار در خواندن، هجی کردن و رمزگشایی کلمات مشخص می‌شود. این اختلال با منشأ عصب‌زیست‌شناختی، پیامدهای گسترده‌ای از جمله مشکلات هیجانی، اجتماعی و تحصیلی به همراه دارد. معلمان ابتدایی به‌عنوان اولین شناسایی‌کنندگان، نقش کلیدی در تشخیص زودهنگام و ارجاع دارند، اما ناآگاهی آن‌ها می‌تواند منجر به تأخیر در مداخلات و آسیب‌های روان‌شناختی شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی، دانش ۱۵۲ معلم ابتدایی از استان‌های مختلف ایران را با استفاده از پرسشنامه ۲۹ گویه‌ای آگاهی از نارساخوانی (Yin et al., 2020) سنجید. نتایج نشان داد میانگین دانش معلمان ۱۹٫۳۷ از ۲۹ (۶۶٫۸٪ پاسخ صحیح) است؛ بالاترین عملکرد در خرده مقیاس علائم و تشخیص (۷۸٫۶٪) و پایین‌ترین در اطلاعات عمومی (۵۹٫۲٪) مشاهده شد. معلمان با علائم کلاسی مانند مشکلات رمزگشایی و املا آشنا بودند (بالای ۸۰٪)، اما در مورد ارثی بودن (۲۲٫۴٪)، تفاوت‌های مغزی (۲۹٫۶٪) و مزمن بودن اختلال (۵٫۹٪) دانش محدودی داشتند. باورهای نادرست رایج شامل مؤثر بودن درمان دارویی (۷۳٪ نادرست) و تمرینات چشمی (۸۰٫۹٪ نادرست) بود. همچنین، تنها ۱۳٫۸٪ انطباق‌های آموزشی را عادلانه می‌دانستند. تفاوت جنسیتی جزئی در نمره کل (036/0p=) وجود داشت، اما مدرک تحصیلی و وضعیت استخدام تأثیری نداشتند. در مقایسه با مطالعات جهانی، دانش معلمان ایرانی متوسط است و نیاز به برنامه‌های آموزشی تخصصی برای کاهش باورهای نادرست و تقویت نگرش‌های حمایتی تأکید می‌شود. این پژوهش بر ضرورت ادغام محتوای نارساخوانی در برنامه‌های تربیت معلم برای حمایت از آموزش فراگیر دلالت دارد. https://trj.uok.ac.ir/article_64697.html هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی نقش مشوق‌های انگیزشی (مادی-معنوی) بر کیفیت زندگی کاری و رضایت شغلی معلمان شهر تهران بود. پژوهش حاضر توصیفی و از نوع رگرسیون بود. جامعه آماری شامل کلیه معلمان ابتدایی منطقه 16 شهر تهران در سال تحصیلی 1404-1403 بود که از بین آنها، تعداد 187 نفر به روش دردسترس انتخاب و به پرسشنامه‌ها پاسخ دادند. ابزارهای مورد استفاده شامل مقیاس‌های کیفیت زندگی کاری والتون (1973)، رضایت شغلی مینه‌سوتا ویس و همکاران (1967) و مشوق‌های انگیزشی (مادی-معنوی) بود. جهت تحلیل داده‌ها از آزمون رگرسیون استفاده شد. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد نشان داد که مشوق‌های انگیزشی مادی و معنوی به ترتیب با ضریب تاثیر رگرسیونی 67/0 و 50/0 پیش‌بینی کننده‌های مثبت کیفیت زندگی کاری معلمان و هم‌چنین، مشوق‌های انگیزشی مادی و معنوی به ترتیب با ضریب تاثیر رگرسیونی 75/0 و 61/0 پیش‌بینی کننده‌های مثبت رضایت شغلی معلمان بودند (01/0>P). با توجه به این نتایج می‌توان گفت که طراحی و اجرای نظام‌های انگیزشی ترکیبی (مادی-معنوی) می‌تواند به‌عنوان یک راهبرد مؤثر در ارتقای هم‌زمان کیفیت زندگی کاری و رضایت شغلی معلمان مورد توجه سیاست‌گذاران آموزشی قرار گیرد. https://trj.uok.ac.ir/article_64727.html هدف:‌ ‌آموزش پزشکی به‌عنوان یکی از ارکان بنیادین نظام سلامت، نقشی کلیدی در تربیت نیروی انسانی متخصص و ارتقا کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی ایفا می‌کند. بااین‌حال، تفاوت‌های فردی مدرسان، به‌ویژه تفاوت‌های جنسیتی، می‌تواند اثربخشی فرایند آموزش را تحت‌تأثیر قرار دهد. بنابراین هدف پژوهش حاضر ارزیابی مدرسان دانشگاه علوم پزشکی کرمان از نظر اعمال فنون تدریس در کلاس درس می‌باشد. روش:‌ ‌این پژوهش به‌صورت کاربردی و با رویکرد توصیفی–تحلیلی از نوع ارزیابی انجام شد. جامعه آماری شامل ۵۵۷ مدرس تمام‌وقت دانشگاه علوم پزشکی کرمان بود که ۱۸۰ نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی در دسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسش‌نامه محقق ساخته است که داده‌ها با روش‌ها و آزمون‌های آماری در دو سطح آمار توصیفی و آمار استنباطی استفاده گردید. آزمون (T-STUDENT) و فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) به‌عنوان ابزارهای آمار استنباطی به کار گرفته شده‌اند تا ارزیابی دقیقی از روابط میان متغیرهای پژوهش حاصل شود. یافته‌ها:‌ ‌‌نتایج پژوهش نشان داد که بین مدرسان زن و مرد در سه بعد «مهارت کلی تدریس»، «حین تدریس» و «ارزیابی آموزشی» تفاوت معنادار آماری (p<0.05)‌ وجود دارد. مردان در مهارت‌های ساختاری و زنان در مهارت‌های تعاملی عملکرد بهتری داشتند. در ابعاد «طرح درس» و «کاربرد امکانات کمک‌آموزشی» تفاوت معناداری مشاهده نشد. همچنین جنسیت مدرسان آموزش پزشکی بر سبک اجرای مهارت‌های تدریس تأثیر دارد؛ بنابراین، طراحی برنامه‌های توانمندسازی آموزشی باید باتوجه‌به ویژگی‌های جنسیتی و روان‌شناختی مدرسان صورت گیرد تا اثربخشی آموزش بهبود یابد.